این تمدن است که در سایت گیلوان مورد کاوش قرار گرفته و در برخی از واقعیت ها کشف خواهد شد و در برخی از مناطق از جمله ازنا و خمس نیز نمونه هایی از این تمدن از جمله قبور تاریخی به یادگار مانده است. این غار بیش از 8 هزار سال قدمت دارد با توجه به اینکه منطقه آذربایجان یکی از نخستین گاهواره های تمدن در کشورمان محسوب می شود، شهرستان خلخال نیز جدا از این ادعا نبوده و براساس تحقیقات